Η κίτρινη ταπετσαρία είναι το πρώτο μεγάλου μήκους κόμικ που υπογράφω και αποτελεί τη διασκευή μου πάνω στο ομώνυμο έργο της Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν. Κυκλοφόρησε τον Μάιο του 2026 από τις Εκδόσεις του ΑΥΡΙΟ. Παρακάτω ακολουθεί μια μικρή παρουσίαση του έργου μαζί με διάφορες πληροφορίες που θέλω να μοιραστώ για την εποχή αλλά και σημειώσεις πάνω στην δημιουργική διαδικασία που ακολούθησα.
Καλή ανάγνωση!
Pliatsiko
Η διαχρονικότητα του κειμένου
Έχει περάσει ένας αιώνας από την πρώτη κυκλοφορία της κίτρινης ταπετσαρίας το 1892. Ωστόσο η μικρή ιστορία τρόμου της Σάρλοτ Πέρκινς Γκίλμαν συνεχίζει το ταξίδι της, παραμένει ενδιαφέρουσα και με πολλούς τρόπους επίκαιρη. Πρόκειται για την ιστορία μιας γυναίκας που της επιβάλλεται η ”θεραπεία” της απόλυτης απομόνωσης ως λύση στην κλονισμένη της ψυχολογία. Ο σύζυγός της –και καταξιωμένος γιατρός– διαβεβαιώνει τους πάντες πως η γυναίκα του δεν έχει τίποτα σοβαρό ενώ αντιμετωπίζει τους φόβους και τις αγωνίες της σαν παιδικά καπρίτσια.
Ένα βαθιά φεμινιστικό κείμενο που εξερευνά τα όρια της φροντίδας. Η ιστορία ξετυλίγεται μέσα από τις σημειώσεις που κρατά κρυφά η πρωταγωνίστρια, μικρά κομμάτια των οποίων διατήρησα αυτούσια και στο κόμικ. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση φέρνει στην επιφάνεια την εσωτερική πάλη, τη σύγχυση και τις τύψεις της πρωταγωνίστριας και αρκετά στοιχεία που έχουν διαμορφώσει τη συμπεριφορά όλων των χαρακτήρων. Μέσα από συμβολισμούς, στοιχεία τρόμου αλλά και τις φαινομενικά ”ανάλαφρες” παρατηρήσεις της, καταδεικνύονται έντεχνα οι πατριαρχικές πρακτικές που τελικά την οδηγούν στην κατάρρευση. Εκεί οφείλεται κατά τη γνώμη μου και η διαχρονικότητα του έργου.
Όλα μοιάζουν να είναι υπό έλεγχο, μα όσο αφουγκραζόμαστε καλύτερα θα δούμε πως είναι ένα βήμα πριν διαλυθούν. Η Γκίλμαν κρατά ανοιχτό ένα παράθυρο που κοιτά στο παρελθόν αλλά την ίδια στιγμή και στο απέναντι διαμέρισμα.
Η αληθινή ιστορία πίσω από το βιβλίο
Αφορμή για να γραφτεί η ”Κίτρινη ταπετσαρία” ήταν το βίωμα της ίδιας της Σάρλοτ. Μετά την γέννηση της κόρης της υπέφερε από την -μέχρι τότε άγνωστη- επιλόχεια κατάθλιψη. Ο γιατρός της ήταν ο καταξιωμένος Σίλλας Μίτσελ, πατέρας της ιατρικής νευρολογίας και εμπνευστής της κούρας ανάπαυσης.
Η συνταγή για την Σάρλοτ ήταν απλή. Το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έπρεπε να ξεκουράζεται στο κρεβάτι της και να μην ασχοληθεί ποτέ ξανά με τη συγγραφή, τη ζωγραφική και το διάβασμα. Μια αυστηρά οικιακή ζωή για μία γυναίκα που λάτρευε τη δημιουργία και την έκφραση.
Φυσικά οι περιορισμοί όχι μόνο δεν βοήθησαν την Γκίλμαν αλλά μετά από τρεις μήνες, διέκοψε μόνη της την θεραπεία λόγω της ραγδαίας επιδείνωσης της κατάστασής της. Όπως η ίδια έλεγε έφτασε τόσο κοντά στην απόλυτη ψυχική κατάρρευση που αποφάσισε να γράψει την κίτρινη ταπετσαρία σε μία προσπάθεια να ευαισθητοποιήσει την ιατρική κοινότητα και να προειδοποιήσει για τις ολέθριες συνέπειες της κούρας ανάπαυσης. Έστειλε ένα αντίτυπο και στον ίδιο τον Μίτσελ, χωρίς ωστόσο να λάβει ποτέ απάντηση. Υπάρχει η φήμη πως το διήγημα του προκάλεσε τέτοια ταραχή που σταδιακά σταμάτησε να την εφαρμόζει.
Η θέση της γυναίκας.
Το ”αδύναμο” φύλο και η ανάγκη για προστασία. Από την οικογενειακή ζωή μέχρι την μόδα της εποχής, φαίνεται πως είσαι στα καλύτερά σου… λίγο πριν καταρρεύσεις σιωπηλά!
Κατά τον 19ο αιώνα (1800 -1900) η ευτυχέστερη εξέλιξη για ένα κορίτσι ήταν ο γάμος και στη συνέχεια μια αυστηρά οικιακή ζωή. Οι γυναίκες ήταν επιφορτισμένες με την ευθύνη να δημιουργήσουν και να διατηρήσουν την οικιακή αρμονία όπως φυσικά και να προσφέρουν απογόνους. Ένας ρόλος τόσο εδραιωμένος που ακόμα και η δυνατότητα εργασίας που ήρθε με τη βιομηχανική επανάσταση δεν κατάφερε να τον μετακινήσει. Η νέα κατάσταση έδωσε λίγες –και πολύ συγκεκριμένες– εργασιακές επιλογές με τεράστιες ανισότητες στις οικονομικές απολαβές μεταξύ ανδρών και γυναικών.
Προωθείται έντονα το πρότυπο της εύθραυστης γυναίκας στη συμπεριφορά και την εμφάνιση. Το ιδανικό παρουσιαστικό ήταν αυτό της χλωμής -σχεδόν ασθενικής- γυναίκας που θεωρείται γοητευτικό να λιποθυμά συχνά! Στο να επιτευχθεί αυτή η εμφάνιση ”βοηθούσε” η μικρή έκθεση στον ήλιο (λόγω των περιορισμένων δημόσιων εμφανίσεων), το μακιγιάζ και η εμφάνιση του κορσέ. Ένα ένδυμα αναμόρφωσης του γυναικείου κορμού –ώστε να δείχνει πιο λεπτή η μέση– που δυσκόλευε την αναπνοή σε τέτοιο βαθμό που οδηγούσε συχνά σε λιποθυμικά επεισόδια. Ο κορσές ήταν απαραίτητο αξεσουάρ ακόμα και για το υπηρετικό προσωπικό και μάλιστα υπήρχε διαθέσιμο μοντέλο και για τους μήνες της εγκυμοσύνης (!). Αυτό το αδύναμο και ασθενικό πρότυπο γίνεται το τέλειο υπόστρωμα ώστε η γυναίκα να χειραγωγείται εύκολα και να αντιλαμβάνεται την αξία της πάντα σε συνάρτηση με τα χαρακτηριστικά που της αποδίδει ο άνδρας και προστάτης της. Κάτι που επέλεξα να αναδείξω μέσω των διαλόγων που έγραψα για το κόμικ.
Οι περιορισμοί όμως δεν ήταν μόνο ενδυματολογικοί. Η επιτρεπτή κοινωνική συμπεριφορά κινείται επίσης σε αυστηρά πλαίσια κ μάλιστα με την απαραίτητη ενίσχυση από την επιστήμη. Ηταν εδραιωμένη εκείνη την εποχή η αντίληψη πως η πνευματική διέγερση μπορεί να βλάψει την αναπαραγωγική ικανότητα των γυναικών. Οι ”ατίθασες”, εκείνες που αντιμιλούσαν ή εξέφραζαν έντονα την άποψή τους δέχονταν επιπλήξεις κάθε είδους και σε ακραίες περιπτώσεις την τιμωρία με την μάσκα σιωπής Scold’s Bridle. Ένα εργαλείο βασανισμού που αποσύρθηκε από μέσο συμμόρφωσης λίγο πριν τα μέσα του 19ου αιώνα.
Φυσικά υπήρχαν αδιαμφισβήτητοι κανόνες και στον κώδικα ηθικής. Κάποιοι φαινομενικά ανώδυνοι, όπως αυτός που ήθελε τις γυναίκες να μην κόβουν ποτέ το μήκος των μαλλιών τους. Αν και δύσκολο στην συντήρηση, θεωρούταν εκλεκτό σημάδι θηλυκότητας αλλά το οξύμωρο είναι πως στις δημόσιες εμφανίσεις μια γυναίκα που τολμούσε να αφήσει κάτω τα μαλλιά της χαρακτηριζόταν ως … ελαφρών ηθών!
Υπήρχαν όμως και εκείνοι οι ηθικοί κανόνες που ανάγκαζαν τις γυναίκες να βάζουν σε κίνδυνο την υγεία τους. Ένα παράδειγμα είναι πως για να βεβαιωθούν πως θα έχουν έντονη αιμορραγία την πρώτη νύχτα του γάμου (με στόχο να αποδείξουν πως παρέμεναν άσπιλες) έφτιαχναν διάφορα κολπικά μαντζούνια/υπόθετα που προκαλούσαν εγκαύματα και ερεθισμούς με αποτέλεσμα κατά την εισχώρηση να ματώνουν. Θεωρώ απαραίτητο εδώ να τονίσω πως δεν είναι δεδομένη η αιμορραγία κατά την πρώτη σεξουαλική επαφή μιας γυναίκας. Ωστόσο ήταν βαρύ το στίγμα για να το ρισκάρουν.
Μην κάνεις σαν υστερική! Η θεραπεία ανάπαυσης.
‘Οπως προανέφερα ήταν παγιωμένη η άποψη πως οι γυναίκες ήταν ευάλωτες σε όλα τα επίπεδα. Δεν πρέπει να μας εντυπωσιάζει πως και η ψυχική τους υγεία αντιμετωπιζόταν -το λιγότερο- επιδερμικά, ενώ σε επίπεδο πρόληψης και θεραπείας καταπιεστικά και τιμωρητικά. Η διάγνωση για οποιοδήποτε ψυχικό σύμπτωμα ή -την μέχρι τότε άγνωστη- επιλόχεια κατάθλιψη, ήταν η νευρική διαταραχή ή υστερία. Ήταν μια πάθηση με την οποία μπορούσε να διαγνωστεί μια γυναίκα και δεν είχε κανένα λόγο πάνω στην θεραπεία στην οποία έπρεπε να υποβληθεί.
Η υστερία ετυμολογικά προέρχεται από την Ελληνική λέξη “υστέρα”, που σημαίνει μήτρα. Δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης, …πρόκειται για γυναικεία υπόθεση!
Rest cure για τις γυναίκες…
Η πιο διαδεδομένη θεραπεία για την γυναικεία υστερία ήταν αυτή που έλαβε και η πρωταγωνίστριά μας: η κούρα ανάπαυσης (rest cure). Μια βάρβαρη και στη συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών αναποτελεσματική θεραπεία. Η ”αγωγή” αφορούσε την υποχρεωτική παραμονή σε κατάσταση απομόνωσης κατά την οποία απαγορευόταν οποιαδήποτε πνευματική ή σωματική δραστηριότητα. Αποδείχθηκε ολέθρια για πολλές από τις ασθενείς όπως και οι περισσότερες ”συνταγές” που εφαρμόστηκαν (υστερεκτομή, ριψη κρύου νερού με πίεση στην κοιλιά των ασθενών, αναγκαστικός οργασμός κ.α.)
West cure για τους άνδρες…
Είναι άξιο αναφοράς πως η θεραπεία των ανδρών όταν αυτοί εμφάνιζαν τα ίδια συμπτώματα περιλάμβανε περιπάτους στην εξοχή, κοινωνικοποίηση, περιπέτεια και δραστηριότητες που ενθουσίαζαν τον ασθενή. Η λεγόμενη ”west cure” στην οποία υποβλήθηκε και ο Theodore Roosevelt ο οποίος αργότερα έγινε πρόεδρος των ΗΠΑ.
Οι εκδόσεις του Αύριο και η δημιουργική διαδικασία.
Η συνεργασία με τις Εκδόσεις του ΑΥΡΙΟ ξεκίνησε επίσημα τον Δεκέμβριο του 2025. Η κοινή αγάπη για τα κοινωνικά και πολιτικά κόμικ δημιούργησε ένα πλαίσιο αμοιβαίας εκτίμησης και διάθεσης για να δουλέψουμε μαζί. Μπορώ πλέον να εξομολογηθώ πως ενώ η πρώτη μου πρόταση ήταν η διασκευή της κίτρινης ταπετσαρίας (που καλωσορίστηκε με ενθουσιασμό) ορισμένοι προσωπικοί δισταγμοί είχαν μετακινήσει την συζήτησή μας σε άλλες ιδέες. Είχε προσωρινά νικήσει η αγωνία και ο φόβος μου για το αν είμαι έτοιμη να διασκευάσω ένα τόσο σημαντικό κλασσικό κείμενο. Ωστόσο, κάπου λίγο πριν την εκπνοή του 2025, συμφωνήσαμε από κοινού πως αυτή ήταν η ιστορία που επιθυμούμε να πούμε και πως θα το κάναμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Ξεκίνησα να το δουλεύω ως εξής. Το έργο κυκλοφορεί δωρεάν σε μορφή audio book και έτσι έγινε το soundtrack όλων των διαδρομών μου. Το άκουγα στην γλώσσα στην οποία γράφτηκε και το άφηνα να καταλαμβάνει χώρο μέσα μου. Να μου αφήνει εντυπώσεις, να μου δημιουργεί απορίες και σιγά σιγά να σχηματίζει κάτι. Άρχισα τμηματικά να σχεδιάζω μικρές σκηνές και να σημειώνω τμήματα διαλόγων σε μπλοκάκια, κινητό, χαρτοπετσέτες, ηχητικά… οπουδήποτε.
Σιγά σιγά άρχισαν όλα να μπαίνουν σε κουτάκια!
Καθώς η δημιουργία του κόμικ έπρεπε να συνδυαστεί με τον χρόνο που απαιτεί μια ”κανονική” δουλειά, επέλεξα να το σχεδιάσω εξολοκλήρου στον υπολογιστή. Ο digital σχεδιασμός εξοικονομεί πολύτιμο χρόνο καθώς το τελικό αρχείο είναι έτοιμο να σταλεί για εκτύπωση (δεν χρειάζεται να σκαναριστούν οι σελίδες) και μπορείς να κάνεις εύκολα αλλαγές/διορθώσεις. Επιλέγω το πρόγραμμα krita που είναι ανοιχτού κώδικά και σε αντίθεση με τον ανταγωνισμό του έχει ακριβώς τα εργαλεία που χρειάζεσαι, χωρίς αχρείαστα εφέ και αμέτρητες επιλογές που προσωπικά περισσότερο με μπερδεύουν παρά με εξυπηρετούν.
Το πρώτο σαλόνι του βιβλίου ήταν και αυτό με το οποίο ξεκίνησα να τοποθετώ την ιστορία σε καρέ. Ήθελα οι πρώτες σελίδες να λειτουργούν σαν μια μικρή εισαγωγή σε όσα θα ακολουθήσουν. Μάλιστα στα συγκεκριμένα καρέ δεν έκανα καμία αλλαγή ή προσθαφαίρεση. Τα σχέδια που βλέπετε σε αυτή είναι όντως τα πρώτα προσχέδια εμπλουτισμένα με λίγες παραπάνω λεπτομέρειες.
Η Gilman έχει έναν μοναδικό τρόπο να μας φέρνει κοντά στους χαρακτήρες χωρίς να περιγράφει την όψη τους. Επικεντρώνεται στο να φωτίζει πτυχές της συναισθηματικής τους κατάστασης και του γενικότερου πλαισίου που διαμορφώνει τη συμπεριφορά τους. Ξεκίνησα αφήνοντας το έργο να με οδηγήσει ελεύθερα στην σχεδιαστική ανακάλυψη των μορφών. Μόλις είχα το αποτέλεσμα που ήθελα το επόμενο βήμα ήταν να εστιάσω την προσοχή μου στις εκφράσεις των προσώπων ώστε να λειτουργούν συμπληρωματικά ως προς τους διαλόγους και να συμβάλλουν καθοριστικά στην ανάγνωση.
Λίγο πριν το τέλος ήρθε και η μεγάλη έκπληξη
Μια αναπάντεχη έκπληξη ήρθε όταν έμαθα πως η κα Κατερίνα Μάτσα ενδιαφέρεται να διαβάσει την μεταφορά του βιβλίου σε κόμικ! Ορισμένα σαλόνια ήταν ακόμα σε μορφή προσχεδίου αλλά η άποψή της ήταν τόσο πολύτιμη που δεν ήθελα να καθυστερήσω. Έτσι ο καφέ φάκελος, με το κόμικ ακόμα σε ημιτελή μορφή, έφτασε στα χέρια της.
Το δύσκολο με κάτι που δημιουργείς από το μηδέν, είναι να βάλεις τέλεια. Να αποφασίσεις πως είναι έτοιμο, δεν χρειάζεται άλλες διορθώσεις, ολοκληρώθηκε! Θεωρώ την συγκεκριμένη απόφαση σοβαρό μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Ο αρχικός μας στόχος ήταν να παρουσιαστεί το κόμικ στην έκθεση της Comicdom Athens 2026 και έτσι αφού ολοκλήρωσα την επιμέλεια στις 28 Απριλίου έστειλα τα αρχεία στον εκδότη.
Λίγο πριν φύγουμε για το τυπογραφείο ήρθε και η συγκινητική κριτική της Κατερίνας Μάτσα. Όπως έχω αναφέρει ξανά, όποια και αν είναι η πορεία αυτού του νέου έργου, διαβάζοντας την δική της κριτική ένιωσα πως μπορώ να χαρώ αληθινά και να σκέφτομαι πως κάτι λίγο το κατάφερα!
Το κόμικ ”Η κίτρινη ταπετσαρία” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις του αύριο και μπορείτε να το βρείτε στο site των εκδόσεων και σε όλα τα κομιξάδικα και τα ενημερωμένα βιβλιοπωλεία.
Ευχαριστώ για την αγάπη που δείχνετε σε αυτή την κυκλοφορία. Τα σχόλια που έχω λάβει είναι ενθαρρυντικά και σε πολλές περιπτώσεις συγκινητικά.
Κριτική και αναφορές στο κόμικ.
